NATUUR BUITEN VAN BINNEN VOELEN ...

NATUUR MOET JE VOELEN

08-11-2022

Natuur moet je voelen

In Het andere en het eigene waarschuwt ecoloog en filosoof Matthijs Schouten voor klimaatdoemdenken en bepleit een meer doorvoelde omgang met de natuur.
Tijdens een reis door Myanmar staat ecoloog en filosoof Matthijs Schouten (1952) met autopech bij een benzinestation,
als plots een zeer giftige slang voor zijn voeten kronkelt. De pomphouder komt met een grote stok toegesneld.
Schouten vermoedt dat de man het dier ermee zal doodslaan, maar wordt verrast: de pomphouder gebruikt de stok om de slang liefdevol in de bosjes te leggen.
'Dan rijdt er geen auto overheen,' zegt hij.

De westerse mens kan veel kan leren van hoe mensen in het Oosten naar de natuur kijken, stelt Schouten in zijn recent verschenen boek Het andere en het eigene.
Schouten werkt bij Staatsbosbeheer, is emeritus hoogleraar plantenecologie en natuurbeheer aan Wageningen University, en hoogleraar natuur- en landschapsbescherming aan University College Cork (Ierland).
Hij koestert een grote liefde voor Azië, waar hij veel heeft gereisd en waarover hij kennis opdeed tijdens zijn studie oosterse filosofie.
'Mens en natuur zijn daar wezenlijk met elkaar verbonden,' zegt hij, zittend in zijn woonkamer die volstaat met boeken en Aziatische kunst.
'Terwijl we ons in het Westen van de natuur hebben vervreemd. Een duurzame omgang met de aarde is alleen mogelijk als we onze relatie met de natuur herzien.'
In uw boek bekritiseert u het westerse natuurbegrip. Wat is daar precies mis mee?
'We hebben in het Westen de natuur apart gezet van onszelf en tot een 'het' zonder enige wil of subjectiviteit gemaakt.

De natuur heeft voor ons alleen instrumentele waarde en we vinden dat we haar zonder enige reserve mogen toe-eigenen.
De natuur is tot onze speeltuin verworden. Natuurrampen als klimaatverandering en afnemende biodiversiteit zijn hier het directe gevolg van.

In het Westen zijn we ons steeds meer bewust van onze grote en nadelige impact op de natuur. Waarom hebben we zoveel moeite om hier iets tegen te doen?
'We blijven vaak hangen in onze oude denkkaders, terwijl die juist aan de basis staan van de milieuproblematiek.

Bij de stikstofcrisis zie je bijvoorbeeld dat veel boeren en politieke partijen inzetten op technologische innovatie om stikstofuitstoot te verminderen.
Zo hoopt men op oude voet door te kunnen gaan. Maar nieuwe, grotere ecologische problemen blijven zich aandienen.'
Als we alleen maar bedenken dat we met de natuur zijn verbonden, maar het niet voelen, dan verandert er weinig aan onze gedragspatronen.
Daarom moeten we - net zoals in de grote Aziatische tradities - de belevingsfuncties meer centraal zetten.'

Hoe doen we dat?
'We zijn gewend om alles wat we zien meteen te benoemen en te classificeren, wat leidt tot een kille mathematisering van de wereld.
In plaats daarvan kunnen we de wereld ook duiden via de ervaring van betekenisvolle relaties; door gebruik te maken van mythen, metaforen en poëzie.
Soms kunnen we verwijzingen zelfs compleet weglaten om in stilte getroffen te worden door het wonder van het bestaan.'
'Er zijn momenten van verstilling en heroriëntatie nodig om een gevoel van partnerschap met de natuur te kunnen ervaren.
Tijdens mijn cursussen vraag ik deelnemers om een tijdlang iedere dag vijf minuten te kijken naar iets dat niet door de mens is gemaakt.
Een van mijn cursisten - een zakenman - bood aanvankelijk weerstand, maar bouwde uiteindelijk toch een hechte relatie op met de boom in zijn tuin.
Hij passeerde de boom niet meer zonder hem te groeten en besloot met zijn bedrijf enkel nog gecertificeerd hout in te kopen.'

U waarschuwt voor het gevaar van doemdenken. Waarom is een heroriëntatie op de natuur volgens u effectiever om ons gedrag te veranderen?
'Doemdenken leidt tot angst, en angst leidt tot vermijding. Het gevoel van betekenisvolle verbinding is veel krachtiger,
omdat het leidt tot daadkracht en inzet voor het welzijn van de grote gemeenschap van leven.
Maar eerst zullen we moeten rouwen over wat we de natuur hebben aangedaan. Alleen dan kunnen we hoopvol een duurzame toekomst tegemoet treden.'

Wandelogie ...